Η ζώνη χωρίς οργανική σύνθεση και ο κυβερνήτης

Νομικό πλαίσιο

Ισχύον δίκαιο: ν. 4926/2022 άρθ. 1 περ. κα'–κδ', 11 παρ. 1 και 6, 21 παρ. 1 περ. γ', 136 παρ. 2 περ. α'· Υ.Α. 3342/02/2004 όπως τροποποιήθηκε με την Υ.Α. 3342/13/2004. Προαπαιτούμενο: Εργασία σε θαλαμηγούς στην Ελλάδα (Ενότητα 1).

Παλαιότερα το θέμα ρύθμιζε ο ν. 4256/2014· τα άρθρα του για ναυλώσεις και στελέχωση καταργήθηκαν από 20 Απριλίου 2022 με τον ν. 4926/2022. Όποιο κείμενο παραπέμπει ακόμη στο «άρθρο 11 του 4256» για τη σύνθεση πληρώματος είναι ξεπερασμένο.

Πού βρίσκεται η γραμμή

Το άρθρο 11 παρ. 1 του ν. 4926/2022 απαλλάσσει από την οργανική σύνθεση πληρώματος τα επαγγελματικά πλοία αναψυχής ελληνικής ή ενωσιακής/ΕΟΧ σημαίας που είναι:

Στους «επιβάτες» δεν προσμετρώνται ο πλοίαρχος ή κυβερνήτης, το πλήρωμα, το λοιπό ή βοηθητικό προσωπικό και τα παιδιά κάτω του ενός έτους (άρθ. 1 περ. κε'). Σκάφος με 14 φιλοξενούμενους και 3 μέλη πληρώματος είναι σκάφος 14 επιβατών.

Οι σημαίες τρίτων χωρών δεν αναφέρονται στην παρ. 1, επειδή ούτως ή άλλως ναυλώνονται στην Ελλάδα μόνο άνω των 35 μέτρων (βλ. Θαλαμηγοί ξένης σημαίας στην Ελλάδα).

Ποιος διακυβερνά

Ο νόμος χρησιμοποιεί δύο όρους που δεν είναι συνώνυμοι:

• Πλοίαρχος (άρθ. 1 περ. κα'): ναυτικός με το κατάλληλο πιστοποιητικό ικανότητας που εκδόθηκε ή αναγνωρίστηκε από το κράτος της σημαίας, στον οποίο έχει ανατεθεί η διακυβέρνηση με σύμβαση ναυτολόγησης.
• Κυβερνήτης (άρθ. 1 περ. κβ'). Σε επαγγελματικό πλοίο χωρίς υποχρέωση οργανικής σύνθεσης, κυβερνήτης μπορεί να είναι ο μισθωτός, ο αυτοαπασχολούμενος, ο επιβάτης, ο πλοιοκτήτης ή ο εφοπλιστής, εφόσον κατέχει το αποδεικτικό της υπουργικής απόφασης (κβα'). Όταν το σκάφος τηρεί ναυτολόγιο, κυβερνήτης είναι ναυτικός με πιστοποιητικό του κράτους της σημαίας (κβγ') ή, αν δεν υπάρχει υποχρέωση σύνθεσης, ναυτικός με τα προσόντα της απόφασης πλην των Α.Ν.Ι. (κβδ').

Σε κάθε περίπτωση ο κυβερνήτης ασκεί τα καθήκοντα και τις αρμοδιότητες του πλοιάρχου.

Τα προσόντα: Υ.Α. 3342/02/2004

Νέα απόφαση δεν έχει εκδοθεί, οπότε το άρθ. 21 παρ. 1 περ. γ' διατηρεί την απόφαση του 2004. Συνοπτικά:

• Ιστιοφόρο: πτυχίο Κυβερνήτη Γ' τουλάχιστον· παλαιό πτυχίο κυβερνήτη τουριστικών θαλαμηγών (π.δ. 264/77, 54/96, 243/98)· κυβερνήτη ρυμουλκών· άδεια διακυβέρνησης ιδιωτικού ιστιοφόρου· ορισμένες βεβαιώσεις Σχολής Ναυτικών Δοκίμων, προπονητών, ΤΕΦΑΑ ή ομίλων και σχολών για ιστιοπλοΐα ανοικτής θαλάσσης· ή βεβαίωση της ΕΙΟ για 2.000 ν.μ. αγώνων ως κυβερνήτης σε σκάφη άνω των 7 μ.
• Μηχανοκίνητο: πτυχίο Κυβερνήτη Γ' τουλάχιστον· κυβερνήτη τουριστικών θαλαμηγών· κυβερνήτη ρυμουλκών· άδεια ιδιωτικού μηχανοκίνητου· ή άδεια χειριστή ταχυπλόου (ή ισοδύναμη άδεια κράτους ΕΕ/ΕΖΕΣ).
• Εναλλακτικά (παρ. 2, όπως αντικαταστάθηκε το 2004): πιστοποιητικό που εκδόθηκε ή αναγνωρίστηκε επίσημα από κρατική αρχή ξένου κράτους, ναυτικό ή ιστιοπλοϊκό όμιλο ή ιστιοπλοϊκή σχολή του εξωτερικού. Αν δεν προέρχεται από κράτος μέλος της ΕΕ, συνοδεύεται από μετάφραση στα ελληνικά ή αγγλικά. Υπεύθυνη δήλωση κατατίθεται μόνο όταν η Λιμενική Αρχή αντιμετωπίζει τον όμιλο ή τη σχολή για πρώτη φορά.
• Όρια (παρ. 3): δεν επιτρέπεται η διακυβέρνηση σκάφους του οποίου το είδος ή η μεταφορική ικανότητα δεν καλύπτεται από τους περιορισμούς της άδειας ή του πιστοποιητικού.

ΕΠΙΦΥΛΑΞΗ — το πιστοποιητικό ομίλου δεν είναι Α.Ν.Ι. Αρκεί μόνο μέσα στη ζώνη χωρίς οργανική σύνθεση. Μόλις το σκάφος ξεπεράσει τα 24 μ. ή πάρει 15ο επιβάτη σε ναύλωση με διανυκτέρευση, εφαρμόζεται κλίμακα και ο επικεφαλής χρειάζεται αποδεικτικό ναυτικής ικανότητας.

Πλήρωμα μέσα στη ζώνη

Το σκάφος μπορεί να έχει πλήρωμα και βοηθητικό προσωπικό (άρθ. 1 περ. κδ')· απλώς δεν επιβάλλονται. Όλοι, και ο κυβερνήτης, ασφαλίζονται στον e-ΕΦΚΑ, με την επιφύλαξη του ενωσιακού δικαιώματος ασφάλισης στο κράτος της σημαίας (άρθ. 11 παρ. 1 περ. β'· Ενότητα 2).

Τα ιδιωτικά πλοία αναψυχής δεν τηρούν σύνθεση ανεξαρτήτως μεταφορικής ικανότητας (άρθ. 11 παρ. 6). Για τα επαγγελματικά, οι υποχρεώσεις του άρθ. 11 ισχύουν από την 1η Ιανουαρίου 2023 (άρθ. 136 παρ. 2 περ. α').